Η Βιομηχανία (σ. 29-31)

Με βάση τα παραθέματα και τις ιστορικές σας γνώσεις να απαντήσετε στα ακόλουθα ερωτήματα: α) Ποιοι ήταν οι ανασταλτικοί (: αρνητικοί) παράγοντες της ανάπτυξης της ελληνικής βιομηχανίας τον 19ο αιώνα; β) Πως εξελίσσεται η πορεία της ελληνικής βιομηχανίας από το 1870 μέχρι το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913);

Αν η κυριαρχία της μικροϊδιοκτητικής αγροτικής μονάδας έπαιξε ανασταλτικό, ίσως απαγορευτικό  ρόλο στη δημιουργία μεγάλης ιδιοκτησίας, έπαιξε εξίσου ανασταλτικό ρόλο και στη δημιουργία προλεταριάτου στις πόλεις, μιας και δεν αποδέσμευε εργατικές δυνάμεις που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στη βιομηχανία, και σε γενικές γραμμές δεν την αγροτική έξοδο. Η αύξηση του αριθμού των προσώπων που απασχολούνταν στη γεωργία και η μείωση εκείνου της βιοτεχνίας κατά τη δεκαετία του 1850 που επεσήμανε ο Σ. Σπηλιωτάκης βρίσκει τη δικαίωσή της σε αυτό το μηχανισμό. Εδώ μάλιστα αξίζει να επισημανθεί ένα φαινόμενο που εικονογραφεί τους βραδείς ρυθμούς της οικονομικής εξόδου που εξακολουθούσαν να ισχύουν και κατά τις επόμενες δεκαετίες και που δείχνει ταυτόχρονα με πόσο «μοντέρνο» τρόπο λύθηκε το πρόβλημα της δημιουργίας φθηνού εργατικού δυναμικού, απαραίτητου στοιχείου στη νέα φάση στην οποία έμπαινε η ελληνική οικονομία αυτή την εποχή. Όταν κατά τη διάρκεια του 1870 άρχισαν τα μεγάλα δημόσια έργα και η ίδρυση των πρώτων βιομηχανιών, η «σχετική» έλλειψη ντόπιων εργατικών χεριών ανάγκασε τους επιχειρηματίες να οργανώσουν τη μετανάστευση Ελλήνων ή αλλοεθνών εργατών από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. (Β. Παναγιωτόπουλος, Η Βιομηχανική Επανάσταση και η Ελλάδα 1832-1871, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1980, σ. 229-230.)

Απάντηση

α) Το ιστορικό παράθεμα αναδεικνύει το πρόβλημα της έλλειψης εργατικού δυναμικού ως ανασταλτικού παράγοντα για την ανάπτυξη της βιομηχανίας στην Ελλάδα του 19ου αιώνα. Η κυρίαρχη τάξη των μικρογαιοκτημόνων στην ελληνική ύπαιθρο ήταν «ριζωμένη» στη γη τους και εμφανιζόταν απρόθυμη να μετακινηθεί στις πόλεις για να καλύψει τις ανάγκες σε φθηνό εργατικό δυναμικό του αναδυόμενου κλάδου της βιομηχανίας και παράλληλα να συγκροτήσει ένα ισχυρό και δυναμικό προλεταριάτο. Το πρόβλημα αυτό ξεπεράστηκε, όπως αναφέρεται στην ιστορική πηγή, με την οργανωμένη «εισαγωγή» Ελλήνων ή αλλοεθνών εργατών από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην οποία προέβησαν οι επιχειρηματίες. Πρόκειται για λύση που ακολουθήθηκε και σε άλλες περιόδους της ελληνικής και παγκόσμιας οικονομικής ιστορίας, αλλά για την εποχή εκείνη ήταν οπωσδήποτε ασυνήθιστη. Ωστόσο, η έλλειψη φθηνού εργατικού δυναμικού δεν ήταν το μοναδικό πρόβλήμα που αντιμετώπιζε η σπαργανώδης ελληνική βιομηχανία της περιόδου. Κοντά σε αυτό, έπρεπε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της μικρής έκτασης της εγχώριας αγοράς, των πιέσεων που ασκούσαν τα εισαγόμενα προϊόντα που σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζονταν περισσότερο «ελκυστικά» και προσιτά στον ντόπιο αγοραστή καθώς και η απουσία εξειδίκευσης του εργατικού δυναμικού. Η άρση κάποιων από τους παραπάνω παράγοντες που τροχοπέδιζαν την ανάπτυξη της ελληνικής βιομηχανίας, ήρθε μετά το 1912-1913, με την ενσωμάτωση μεγάλων εκτάσεων και πληθυσμών.

β) Η απάντηση βρίσκεται στις σελίδες 30 (Χρειάστηκε να περάσουν… ) έως 31 (… ή άλλα ενισχυτικά μέτρα.) 

      

ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ-ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΘΕΡΙΣΟ

ΠΗΓΗ

Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και τη μαρτυρία του παραθέματος που ακολουθεί: α) να αναφερθείτε σε ποιες παραμέτρους ο Ελ. Βενιζέλος βάσιζε την εκτίμηση ότι «Η Ευρώπη ουδέποτε θα μεταχειρισθή καθ' ημών   (δηλαδή των κινηματιών στο Θέρισο)  βίαν στρατιωτικήν».  (Μονάδες 25) β) Ποιες αλλαγές στην οργάνωση και διοίκηση της Κρήτης επέφερε η έκβαση της επανάστασης στο Θέρισο; (Μονάδες 25)

Διαπιστώνομε ότι ο Ελ. Βενιζέλος είχε υπολογίσει και προβλέψει τα πάντα. Παρακολουθούσε τις τοπικές εξελίξεις αλλά και τις διεθνείς συγκυρίες. Το κίνημα του Θερίσου θα μπορούσε ίσως να είχε κατασταλεί με τη βία υπό άλλες συνθήκες. Την εποχή εκείνη όμως ο Βενιζέλος είχε σταθμίσει όλους τους παράγοντες. Ο ύπατος αρμοστής διέθετε 1.100 περίπου άνδρες, που ήταν το σώμα της Χωροφυλακής, απαραίτητους για τις πόλεις και την ύπαιθρο. Οι Δυνάμεις διέθεταν αγήματα στην Κρήτη, 1800 άνδρες περίπου και αργότερα 3.000, αλλά εδίσταζαν να προκαλέσουν αιματοχυσία και να εξεγείρουν την κοινή γνώμη, δεδομένου ότι οι κυβερνήσεις Παρισίων, Λονδίνου και Ρώμης ήταν δημοκρατικές. Το μόνο που έκαναν ήταν να εμποδίζουν την επικοινωνία των Θερισιανών με τα αστικά κέντρα. Έδρασαν χωριστά κατά νομούς με μηδαμινά αποτελέσματα. Οι Ρώσσοι και οι Άγγλοι στο Ρέθυμνο και το Ηράκλειο έλαβαν κάποια μέτρα, οι Γάλλοι και οι Ιταλοί δεν δραστηριοποιήθηκαν. Ο Ελ. Βενιζέλος έγραφε: Η Ευρώπη ουδέποτε θα μεταχειρισθή καθ' ημών βίαν στρατιωτικήν. Ο αρμοστής προσπάθησε να παρασύρει τις Δυνάμεις να τον βοηθήσουν στην καταστολή του κινήματος, αλλά δεν βρήκε ανταπόκριση. (Η ιστορική πηγή έχει ληφθεί από το άρθρο της Νίκας Πολυχρονοπούλου-Κλαδά, Το επαναστατικό κίνημα του Θέρισου, Μάρτιος-Νοέμβριος 1905 που εμπεριέχεται στον συλλογικό τόμο «Τετράδια Ιστορίας. Ελευθέριος Βενιζέλος. Το Κρητικό Ζήτημα»). 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

α) Ο Βενιζέλος θεωρούσε σχεδόν απίθανη την ανάληψη επιθετικής δράσης από την πλευρά των Προστάτιδων Δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας και Ιταλίας) για την καταστολή της Επανάστασης στο Θέρισο παρά τις προσπάθειες του Ύπατου αρμοστή να επιτύχει κάτι τέτοιο. Η άποψή του εδραζόταν (στηριζόταν) στη διαπίστωση ‐η οποία επιβεβαιώθηκε από τις μετ’ έπειτα εξελίξεις‐ ότι οι Μ. Δυνάμεις δεν επρόκειτο να τηρήσουν εναία και απαρέγκλιτη στάση στο ζήτημα και ότι αρκούσε μία και μόνο διαφωνία μέσα στους κόλπους τους για να ματαιώσει τη συντονισμένη δράση των ξένων στρατευμάτων. Άλλωστε το ενδεχόμενο της στρατιωτικής επέμβασης των Μ. Δυνάμεων στο νησί εγκυμονούσε τον κίνδυνο να ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος στην Κρήτη, ο οποίος θα γενικευόταν με αφορμή την ανάμιξή τους. Προφανώς μια τέτοια εξέλιξη ήταν απευκταία για τις Μ. Δυνάμεις, αφενός μεν γιατί θα εξερέθιζε την κοινή γνώμη στις χώρες τους, αφετέρου δε ‐όπως αναφέρθηκε‐ γιατί θα δημιουργούσε συνθήκες γενικευμένης αναταραχής στην Κρήτη. Ταυτόχρονα, στην περίπτωση αυτή, θα θιγόταν το δημοκατικό αίσθημα των κυβερνήσεων των Παρισίων, του Λονδίνου και της Ρώμης σε αντίθεση με το απολυταρχικό καθεστώς της Ρωσίας. Το αποτέλεσμα ήταν οι στρατιωτικές δυνάμεις των Προστάτιδων Δυνάμεων να δράσουν χωριστά κατά νομούς, με ελάχιστα αποτελέσματα για την καταστολή του κινήματος στο Θέρισο. Ειδικότερα, οι Ρώσοι και οι Άγγλοι ανέλαβαν περιορισμένη δράση στο Ρέθυμνο και το Ηράκλειο, ενώ οι Γάλλοι και οι Ιταλοί δεν κινητοποιήθηκαν.

β) Η απάντηση στο ερώτημα αυτό βρίσκεται στις σελίδες 215-216 του σχολικού βιβλίου «Το κίνημα του Θέρισου… της οριστικής του επίλυσης». 

Α' Λυκείου γλώσσα

Ι. ΚΕΙΜΕΝΟ

Είναι τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης τόσο επιδραστικά όσο (θέλουμε να) πιστεύουμε;

Άρθρο της Μανίνας Ντάνου στη διαδικτυακή έκδοση της εφημ. Καθημερινή (16.5.2016)

Επιδραστικός. Να μια λέξη που δεν χρησιμοποιούσαμε σχεδόν ποτέ παλιότερα, ένας νεολογισμός. Είχαμε τους διασήμους, τους πλουσίους, τους δημοφιλείς. Ήταν οι σταρ, άνθρωποι με δημόσιο βήμα μέσω του επαγγέλματος ή της τέχνης τους, που φυσικά είχαν και επιρροή στις μάζες. Τώρα, καθώς φαίνεται, δεν χρειάζεται κάποιος να είναι απαραιτήτως παραδοσιακός σταρ για να ασκεί επιρροή. Μπορεί απλώς να ανήκει σε αυτή τη νέα φυλή που έχει ξεπηδήσει μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, τη φυλή των επιδραστικών. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένας δημοφιλής λογαριασμός. Ή μήπως όχι;

     Στα δίκτυα, και ειδικά αυτά που έχουν έναν social χαρακτήρα, δεν είναι η διασημότητα αλλά η επιδραστικότητα που αναδεικνύει έναν χρήστη ως σημαντικό. Γι’ αυτό και συχνά βλέπουμε να συνυπάρχουν ως δημοφιλείς επώνυμοι χρήστες (ποδοσφαιριστές, ηθοποιοί, πολιτικοί) με απλούς πολίτες και να απολαμβάνουν την ίδια δημοφιλία. Γιατί; Γιατί απλώς είναι το ίδιο επιδραστικοί. […] Είναι εκείνοι που κάθε θέμα με το οποίο καταπιάνονται προκαλεί το ενδιαφέρον, με αποτέλεσμα είτε να αναπαράγεται η άποψή τους, είτε να σχολιάζεται (θετικά ή αρνητικά), είτε το σχόλιό τους να παράγει «μετασχόλια» σε άλλους χρήστες. Τόσο σημαντικοί έχουν γίνει στον κόσμο του διαδικτύου, που θα βρείτε δεκάδες ιντερνετικά ποστ, και διεθνών ειδησεογραφικών κολοσσών, που δίνουν συμβουλές για το πώς να γίνετε κι εσείς «internet influencers»… 

     Στο Twitter υπάρχουν πολλές φυλές δημοφιλών λογαριασμών. Είναι οι χιουμορίστες, τα τρολ, οι ρομαντικοί, οι πολιτικά στρατευμένοι. Μιλούν με σύντομες -λόγω του μέσου- αναρτήσεις, που ευνοούν τη συνθηματολογία, την απολυτότητα, τα τσιτάτα. Στο Facebook αντίστοιχα έχουν πέραση αυτοί που έχουν άποψη για όλα και την εκφράζουν -πιο αναλυτικά λόγω χώρου- εύγλωττα, προκλητικά ή ψύχραιμα. Δημιουργούν συζητήσεις με τα ποστ τους και αποκτούν φαν αλλά και haters. Και επειδή το δίκτυο δεν είναι ένα -υπάρχει το πολιτικό, το κοινωνικό, το lifestyle-, σε καθένα αναδεικνύονται και οι αντίστοιχοι επιδραστικοί.

    Οι επιδραστικοί του lifestyle έχουν συνήθως και οικονομικές απολαβές από την επιδραστικότητά τους. Έχοντας έναν δημοφιλή λογαριασμό -εσχάτως το πιο σημαντικό δίκτυο για τέτοιες δουλειές αποδεικνύεται το Ίνσταγκραμ-, μπορούν να απολαμβάνουν προϊόντα και υπηρεσίες, συχνά να λαμβάνουν και μετρητά, με αντάλλαγμα μερικές αναρτήσεις τους. Αντί να επενδύουν χρήματα σε συχνά μη στοχευμένες διαφημιστικές καμπάνιες για τα συμβατικά μίντια, που στην πλειονότητά τους έχουν χάσει την αίγλη που είχαν παλαιότερα, οι εταιρίες αποσκοπούν να κάνουν τον κάθε καταναλωτή «ευαγγελιστή» του προϊόντος τους. Άλλο ένα εξαιρετικά επιδραστικό μέσο θεωρείται και το YouTube. Σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύτηκε το Σεπτέμβριο από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας και τον καθηγητή μάρκετινγκ Jeetendr Sehdev, οι ενήλικοι στις ΗΠΑ θεωρούν ότι οι σταρ του YouTube είναι έως και πέντε φορές πιο επιδραστικοί από ό,τι οι διασημότητες του Χόλιγουντ.

    Είναι όμως όλοι οι λογαριασμοί με πολλούς ακολούθους πραγματικά επιδραστικοί; Ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος, δημοσιογράφος και συγγραφέας, καλός γνώστης των σόσιαλ μίντια, αμφιβάλλει. «Υποθέτω πως επιδραστικός είναι κάποιος που κάνει ικανούς αριθμούς ανθρώπων να κάνουν ή να σκέφτονται πράγματα που αλλιώς δεν θα έκαναν ή δεν θα σκέφτονταν από μόνοι τους».

     Αν δεχτούμε αυτόν τον ορισμό, πολλοί από τους δημοφιλείς λογαριασμούς των σόσιαλ μίντια δεν είναι επιδραστικοί, είναι απλώς δημοφιλείς. Κατά κανόνα και, έως ένα σημείο, εξ ορισμού, οι επιδραστικοί χρήστες είναι αυτοί που έχουν κάποιο call to action να προωθήσουν. Μια ψήφο, κάποιο προϊόν, τηλεθέαση, βιβλία. Κάποιο πεδίο στο οποίο να μετριέται η όποια επίδραση.

     Ένα άλλο πεδίο είναι το πεδίο των ιδεών και της συνεισφοράς στο δημόσιο διάλογο.    Ακόμη κι αν, ειδικά στο συγκεκριμένο πεδίο, δεν είναι κάθε χρήστης από μόνος του τόσο επιδραστικός ώστε να κάνει τους άλλους να ακολουθήσουν το παράδειγμά του, το σίγουρο είναι πως το σύνολο των δημοφιλών χρηστών, αυτών με τη συχνή παρουσία και τη μόνιμη έκφραση απόψεων, διαμορφώνει ένα κλίμα που επηρεάζει. Πέρυσι στη Μεγάλη Βρετανία το 1/3 των νέων μεταξύ 18 και 24 ετών πίστευε ότι τα σόσιαλ μίντια θα επηρεάσουν την ψήφο τους. Τα κατέτασσαν μάλιστα στη δεύτερη θέση μετά την τηλεόραση και τα σχετικά debates, σε επιδραστικότητα.

     Κάτι αντίστοιχο, ως συνολική επίδραση, έχει συμβεί, κατά τη γνώμη του κ. Γεωργακόπουλου, και στην Ελλάδα. «Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα επίδρασης στο χώρο των ιδεών ήταν πρωτοποριακά ψευδώνυμα accounts και blogs στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας, που εισήγαγαν ένα λόγο μίσους και μηδενιστικού κυνισμού καμουφλαρισμένου με χιούμορ. Δεν ξέρω σε ποιο βαθμό επηρέασαν ό,τι ακολούθησε, αλλά οπωσδήποτε έπαιξαν το ρόλο τους στη διαμόρφωση αυτής της χαρακτηριστικής ιντερνετικής γλώσσας, που πλέον είναι γνώριμη και ευρύτατα διαδεδομένη: τον οχετό μίσους, χολής, συκοφαντιών και ύβρεων μέσα από ένα ανάλαφρο κυνικό χιουμοριστικό ύφος από ανώνυμους ή ψευδώνυμους που μοιάζουν να μην κάνουν τίποτε απολύτως από το να τουιτάρουν δεκάδες ή και εκατοντάδες φορές την ημέρα, στην πλειονότητά τους πλέον με ξεκάθαρη πολιτική στράτευση και ιδεολογικό στίγμα».

      «Ο μικρόκοσμος του ίντερνετ δεν είναι πια μικρόκοσμος», λέει ο κ. Γεωργακόπουλος. «Είναι σε κάποιο βαθμό ο κανονικός κόσμος. Πλέον η πλειονότητα των Ελλήνων χρησιμοποιεί το ίντερνετ και είναι το κύριο πεδίο δημόσιου διαλόγου. Υφυπουργοί χάνουν τη δουλειά τους εξαιτίας tweets. Ο Γιάνης Βαρουφάκης ήταν ένας ακαδημαϊκά άσημος οικονομολόγος, ο οποίος άρχισε να γράφει ωραία κείμενα στο Protagon.gr στην καρδιά της κρίσης. Ο κόσμος τα έβρισκε στο Facebook και στο Twitter. Εξαιτίας τους άρχισαν να τον καλούν στην τηλεόραση. Έγινε ο υποψήφιος βουλευτής με τις περισσότερες ψήφους στην ιστορία της Β΄ Αθηνών. Για έξι μήνες ήταν υπουργός Οικονομικών. Αν αυτό δεν είναι ο ορισμός του επιδραστικού, δεν ξέρω τι είναι...»

Λεξιλόγιο: νεολογισμός: λέξη ή φράση που έχει δημιουργηθεί πρόσφατα - τρολ: χρήστης του Διαδικτύου με προκλητικές, ανόητες ή σκόπιμα εκτός θέματος απόψεις σε μία online ανοιχτή κοινότητα, όπως ένα φόρουμ συζήτησης - τσιτάτο: φράση ή απόσπασμα από το έργο μιας γνωστής προσωπικότητας που το αναφέρει κάποιος για να στηρίξει τις δικές του απόψεις του - οχετός: ποταμός από βρώμικες εκφράσεις