ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ-ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΘΕΡΙΣΟ

ΠΗΓΗ

Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και τη μαρτυρία του παραθέματος που ακολουθεί: α) να αναφερθείτε σε ποιες παραμέτρους ο Ελ. Βενιζέλος βάσιζε την εκτίμηση ότι «Η Ευρώπη ουδέποτε θα μεταχειρισθή καθ' ημών   (δηλαδή των κινηματιών στο Θέρισο)  βίαν στρατιωτικήν».  (Μονάδες 25) β) Ποιες αλλαγές στην οργάνωση και διοίκηση της Κρήτης επέφερε η έκβαση της επανάστασης στο Θέρισο; (Μονάδες 25)

Διαπιστώνομε ότι ο Ελ. Βενιζέλος είχε υπολογίσει και προβλέψει τα πάντα. Παρακολουθούσε τις τοπικές εξελίξεις αλλά και τις διεθνείς συγκυρίες. Το κίνημα του Θερίσου θα μπορούσε ίσως να είχε κατασταλεί με τη βία υπό άλλες συνθήκες. Την εποχή εκείνη όμως ο Βενιζέλος είχε σταθμίσει όλους τους παράγοντες. Ο ύπατος αρμοστής διέθετε 1.100 περίπου άνδρες, που ήταν το σώμα της Χωροφυλακής, απαραίτητους για τις πόλεις και την ύπαιθρο. Οι Δυνάμεις διέθεταν αγήματα στην Κρήτη, 1800 άνδρες περίπου και αργότερα 3.000, αλλά εδίσταζαν να προκαλέσουν αιματοχυσία και να εξεγείρουν την κοινή γνώμη, δεδομένου ότι οι κυβερνήσεις Παρισίων, Λονδίνου και Ρώμης ήταν δημοκρατικές. Το μόνο που έκαναν ήταν να εμποδίζουν την επικοινωνία των Θερισιανών με τα αστικά κέντρα. Έδρασαν χωριστά κατά νομούς με μηδαμινά αποτελέσματα. Οι Ρώσσοι και οι Άγγλοι στο Ρέθυμνο και το Ηράκλειο έλαβαν κάποια μέτρα, οι Γάλλοι και οι Ιταλοί δεν δραστηριοποιήθηκαν. Ο Ελ. Βενιζέλος έγραφε: Η Ευρώπη ουδέποτε θα μεταχειρισθή καθ' ημών βίαν στρατιωτικήν. Ο αρμοστής προσπάθησε να παρασύρει τις Δυνάμεις να τον βοηθήσουν στην καταστολή του κινήματος, αλλά δεν βρήκε ανταπόκριση. (Η ιστορική πηγή έχει ληφθεί από το άρθρο της Νίκας Πολυχρονοπούλου-Κλαδά, Το επαναστατικό κίνημα του Θέρισου, Μάρτιος-Νοέμβριος 1905 που εμπεριέχεται στον συλλογικό τόμο «Τετράδια Ιστορίας. Ελευθέριος Βενιζέλος. Το Κρητικό Ζήτημα»). 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

α) Ο Βενιζέλος θεωρούσε σχεδόν απίθανη την ανάληψη επιθετικής δράσης από την πλευρά των Προστάτιδων Δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας και Ιταλίας) για την καταστολή της Επανάστασης στο Θέρισο παρά τις προσπάθειες του Ύπατου αρμοστή να επιτύχει κάτι τέτοιο. Η άποψή του εδραζόταν (στηριζόταν) στη διαπίστωση ‐η οποία επιβεβαιώθηκε από τις μετ’ έπειτα εξελίξεις‐ ότι οι Μ. Δυνάμεις δεν επρόκειτο να τηρήσουν εναία και απαρέγκλιτη στάση στο ζήτημα και ότι αρκούσε μία και μόνο διαφωνία μέσα στους κόλπους τους για να ματαιώσει τη συντονισμένη δράση των ξένων στρατευμάτων. Άλλωστε το ενδεχόμενο της στρατιωτικής επέμβασης των Μ. Δυνάμεων στο νησί εγκυμονούσε τον κίνδυνο να ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος στην Κρήτη, ο οποίος θα γενικευόταν με αφορμή την ανάμιξή τους. Προφανώς μια τέτοια εξέλιξη ήταν απευκταία για τις Μ. Δυνάμεις, αφενός μεν γιατί θα εξερέθιζε την κοινή γνώμη στις χώρες τους, αφετέρου δε ‐όπως αναφέρθηκε‐ γιατί θα δημιουργούσε συνθήκες γενικευμένης αναταραχής στην Κρήτη. Ταυτόχρονα, στην περίπτωση αυτή, θα θιγόταν το δημοκατικό αίσθημα των κυβερνήσεων των Παρισίων, του Λονδίνου και της Ρώμης σε αντίθεση με το απολυταρχικό καθεστώς της Ρωσίας. Το αποτέλεσμα ήταν οι στρατιωτικές δυνάμεις των Προστάτιδων Δυνάμεων να δράσουν χωριστά κατά νομούς, με ελάχιστα αποτελέσματα για την καταστολή του κινήματος στο Θέρισο. Ειδικότερα, οι Ρώσοι και οι Άγγλοι ανέλαβαν περιορισμένη δράση στο Ρέθυμνο και το Ηράκλειο, ενώ οι Γάλλοι και οι Ιταλοί δεν κινητοποιήθηκαν.

β) Η απάντηση στο ερώτημα αυτό βρίσκεται στις σελίδες 215-216 του σχολικού βιβλίου «Το κίνημα του Θέρισου… της οριστικής του επίλυσης».